FacebookTwitterGoogle BookmarksRSS FeedPinterest

Καιρός


 

Οι αρχαίοι Λουσοί και το Ιερό της Ημερασίας Άρτεμης.

Ο Τόπος

Οι αρχαίοι Λουσοί και το σημερινό χωριό Άνω και Κάτω Σουδενά (Λουσοί) Xαμάκου (Λoυσικόν), Σιγούνι, Ντούνισα (Λεύκα) και οι μικρότεροι οικισμοί Χαρακτηνού, Λιθαράκια, Άη-Γιάννης, Τρανή Βρύση και Μύλος βρίσκονται ουσιαστικά στις πλαγιές του Απάνω Κάμπου ή Κάμπου των Σoυδενών (εκτός βέβαια του Μύλου, που είναι σχεδόν στο κέντρο). Ο Απάνω Κάμπος βρίσκεται σε υψόμετρο 1.050 μ. στην Καταβόθρα και λίγο πιο πάνω στα άλλα σημεία του τα χωριά που είναι στην πλαγιά που περιβάλλουν τον κάμπο φτάνουν σε υψόμετρο 1.200 μ. το Σιγούνι - Χαμάκου (Λουσικό) και 1.150 μ. τα Πάνω Σουδενά. Οι υπόλοιποι οικισμοί είναι σε υψόμετρο πάνω από 1.050 μ. που είναι η Καταβόθρα.


Ο κάμπος των Σουδενών (Απάνω Κάμπος) στα πανάρχαια χρόνια, όταν δεν υπήρχαν καν άνθρωποι, ήταν ηφαιστειακός κώνος όπως είναι και οι άλλοι κάμποι ανάμεσα στα βουνά. Η ηφαιστειακή αυτή δραστηριότητα έδωσε και τα ιδιόρρυθμα πετρώματα της περιοχής. Ο Απάνω Κάμπος είναι μία κλειστή περιοχή. Τα νερά της δεν έχουν επιφανειακή διέξοδο. Έτσι φυσικό είναι να σχηματίζουν λίμνη.

Μόνο υπόγεια διέξοδος υπάρχει για τα επιφανειακά νερά στην Καταβόθρα. Υπόγειες διέξοδες νερών, που όμως δεν βγαίνουν στην επιφάνεια του Απάνω Κάμπου υπάρχουν και άλλες, που βγαίνουν τόσο στα Αροάνεια όσο και στον κάμπο των Καλαβρύτων στο Λαγοβούνι και σε άλλα σημεία. Όταν βουλώσει η καταβόθρα, τα νερά λιμνάζουν. Ο Γ. Παπανδρέου [Γ. Παπανδρέου: «Kαλαβρυτινή Επετηρίς,ήτοι Πραγματεία περί της Ιστορικής των Καλαβρύτων Επαρχίας», (εκδ: Μ. Σαλίβερου του 1906), σ. 17.] γράφει σχετικά με τον Κάμπο των Σουδενών.
«2. Η πεδιάδα των Σουδενών ης το χαμηλότερον μέρος πολλάκις μεταβάλλεται εις λίμνην, (κατά δε τον Martel τηνν λίμνην και καταβόθραν Καρακλίνου εις ύψος 10.50μ. υπέρ την θάλασσαν με μήκος 8.000 μ. και πλάτος 4.000 μ.) εκχυνομένη υπογείως δια καταβοθρών εις τας πηγάς του Αροανίου, καθώς και αι λίμναι εις Αρκαδία και Κορινθία νυν δ' εντελώς αποξηρανθείσα δια τεχνητής μεγενθύσεως των καταβοθρών». Δηλαδή όλα τα βαρκά (λειβάδια) από την είσοδο στον Απάνω Κάμπο, όπως ερχόμαστε από την Kλειτoρία (Μαζέϊκα) ως το Σιγουνέϊκο που περνάνε από την καταβόθρα και το γιοφύρι, ήταν Kάπoτε λίμνη. Και έμεινε λίμνη ή βάλτα ως τη δεκαετία του 1880-1890.


Ο Γ. Παπανδρέου ζει και γράφει εκείνα τα χρόνια και το προσδιορίζει με ακρίβεια «νυν δ' εντελώς αποξηρανθείσα....». Το βιβλίο του το εκδίδει το 1906. Η «Κλειτορία λίμνη» είχε μήκος 8 χλμ. και πλάτος 4 χλμ. Πρόκειται για το μέγιστο μήκος και μέγιστο πλάτος. Τα Κοντοβούνια δεν έγιναν ποτέ λίμνη. Η «Κλειτορία λίμνη» υπήρχε και στην αρχαιότητα. Οι αρχαίοι Λουσοί ήταν παραλίμνια πόλη. Κύρια διέξοδός της ήταν προς τον Κλείτορα, αλλά όχι με το σημερινό δρόμο που περνάει από τα Σπήλαια των Λιμνών. Ο δρόμος που συνέδεε τους Λουσούς με τον Κλείτορα περνούσε από τη σημερινή Ζούγρα (ανάμεσα στο Σιγουνέϊκο και το Ντουνησιώτικο) και κατεβαίνει στο Καρνέσι (Άνω Κλειτορία). Αυτόν το δρόμο ακολούθησε ο Παυσανίας που πέρασε από το χώρο των αρχαίων Λουσών, όταν δεν υπήρχε πια ούτε ίχνος. Ο Παυσανίας πήγε στα Κύναιθα. Και ευρευνητέο είναι που ακριβώς ήταν τα Κύναιθα, για να δούμε που ακριβώς πέρασε.


Οι Λουσοί επικοινωνούσαν και με τα Κύναιθα (σημερινά Καλάβρυτα) στα οποία πήγε ο Παυσανίας. Και για να πάει έπρεπε να περάσει τη λίμνη, αφού τα Κύναιθα ήταν κάπου εκεί που είναι το μοναστήρι της Αγίας Λαύρας. Στη θέση που είναι το γιοφύρι λίγο πιο πάνω από την Καταβόθρα υπήρχε από παλιά γεφύρι που έβγαζε στα Κοντοβούνια και από εκεί ακολουθούσαν το δρόμο που και σήμερα πηγαίνει στην Αγία Λαύρα. Κάπου εκεί προς την Αγία Λαύρα ήταν τα Κύναιθα στα χρόνια του Περιηγητή Παυσανία.


Η καταβόθρα που αποστραγγίζει τον κάμπο των Σουδενών άνοιξε και βούλωσε πολλές φορές. Όταν βούλωνε γέμιζε νερά ο χώρος που γίνεται λίμνη, ενώ όταν άνοιγε ο χώρος αποστραγγιζόταν και έμεναν μόνο οι βάλτοι, τα σημερινά χορτολίβαδα, που το χειμώνα πλημμύριζαν με νερά. Η καταβόθρα είχε ανοίξει στα πολύ παλιά χρόνια και το ιερό της Ημερασίας Άρτεμης γνώριζε τη σύνδεσή της με τα Σπήλαια των Λιμνών.



Πέρα από τα επιφανειακά νερά που βγαίνουν από πηγές και εξακολουθούν να ποτίζουν τον κάμπο ή αναδύονται στους βαλτότοπους κάτω από το έδαφος του κάμπου των Σουδενών περνάνε και άλλα νερά που βρίσκουν εσωτερικές διεξόδους κύρια προς τον Αροάνιο ποταμό, αλλά και προς το Λαγoβούνι και Κάμπο των Καλαβρύτων. Τα νερά των πηγών της Ζούγρας, στο δρόμο προς το Καρνέσι (Άνω Κλειτορία) που ήταν ο κύριος δρόμος επικοινωνίας Λουσών και Κλείτορα στην αρχαιότητα δεν φαίνεται να περνάνε μέσα από τον Κάμπο. Από τις πηγές της Ζούγρας, που κάποτε είχαν πολύ περισσότερα νερά και αποτελούσαν τις πηγές του σημερινού Ξεριά, το ένα παρακλάδι του παλιού Κλειτόριου Ποταμού, με αρκετά νερά στα παλιά χρόνια.



Τα γύρω από τον κάμπο βουνά παρακλάδια του ορεινού όγκου των Αροανίων (Χελμός) ήταν παλιά κατάφυτα από βελανιδιές, όπου ζούσαν πολλά αγριογούρουνα. Αροάνια θα πει Μεγάλο Βουνό. Το Χελμός είναι Σλάβικη απόδοση του αρχαίου ονόματος. Και Χελμός θα πει Μεγάλο Boυνό. Πιο κάτω θα μιλήσουμε για τις σλαβικές εγκαταστάσεις στην περιοχή μας.



Η πόλη Λουσοί ήταν κτισμένη ανάμεσα στη σημερινή πηγή Βετελίνο και στα όρια της λίμνης ή των βάλτων ώς το Σιγουνέϊκο, όπου η εκκλησία σήμερα της Πεντηκοστής. Και η κύρια πύλη εισόδου στην πόλη ήταν κάπου εκεί κοντά. Οι Σιγουναίοι το λένε ακόμα Παλατάκι αυτό το μέρος. Η πηγή του Βετελίνου ήταν πάνω από την πόλη. Στο άκρο της πόλης και σε αρκετό ύψος από την πόλη ήταν το περίφημο Ιερό της Ημερασίας Άρτεμης που δέσποζε πραγματικά πάνω από την πόλη και ήταν χτισμένο πάνω στο βράχο που υψώνεται πάνω από τις καταβόθρες. Η πόλη των Λουσών είναι αρκετά δεμένη με το Ιερό της Άρτεμης.


Στην ευρύτερη περιοχή υπήρχαν τρία ιερά της Άρτεμης: το ένα στους Λουσούς, το άλλο στον Φιλομάτη, στον αρχαίο Κλείτορα και τώρα κοντά στο χωριό Κάνι (Καλλιθέα) και το τρίτο πέρα από τις πηγές του Αροανίου προς τη Φάκια, περιoχή που ανήκει σήμερα στον Πλανητέρου, αλλά προς τα όρια της Λυκουρίας και των Κρινοφύτων. Και τα τρία αυτά Ιερά έχουν άμεση σχέση με τα μεταλλεία. Και ακριβώς αυτά τα μεταλλεία συνδέουν την περιοχή με το Άργος.


Οι ανασκαφές της Αυστριακής Αρχαιολογικής Εταιρίας έφεραν στο φως το Ιερό, όπως αναμορφώθηκε στα Ελληνιστικά και Ρωμαϊκά χρόνια. Τμήματα του Ιερού που αποκαλύφθηκε ήταν παλιότερης εποχής, αλλά δεν είναι καθόλου σίγουρο αν είναι το αρχικό Ιερό.


ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΑΡΞΗ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ


Η παλιότερη μαρτυρία για την ύπαρξη του Ιερού της Hμερασίας Άρτεμης ανάγεται στη Μυθολογία και μάλιστα στη Μυθολογία του Άργους στο μύθο του Προίτου και θυγατέρων του, των Προιτίδων (Λυσίππης, Ιφινόης και Ιφιάνασσας). Κατά το μύθο (Απολλόδωρος Βιβλιοθήκη» βιβλίο Β, παρ ΙΙ) ο Προίτος ήταν γιος του βασιλιά του Άργους Άβαντα, ο οποίος ήταν γιος του Λυγκα και της κόρης του Δαναού Υπερμνήστρας, της μόνης από τις 50 Δαναίδες που δεν σκότωσε τον αρραβωνιαστικό της όπως απαιτούσε ο πατέρας τους, αλλά τον παντρεύτηκε και έγινε διάδοχος του Δαναού.


Ο ‘Άβας, κατά το μύθο, ήταν εγγονός του Δαναού από την κόρη του. Το τονίζω ιδιαίτερα, γιατί έτσι θα μπορούσαμε να προσδιορίσουμε χρονικά τα σχετικά με το ιερό της Ημερησίας Άρτεμης και τους Λουσούς. Ο Άβαντας, λοιπόν, απόκτησε δύο δίδυμους γιους από την Αγλαΐα, την κόρη του Mαντινεία, τον Ακρίσιο και τον Προίτο που άρχισαν τους καυγάδες μέσα στην κοιλιά της μάνας τους και συνέχισαν να καυγαδίζουν και όταν γεννήθηκαν και ιδιαίτερα με το θάνατο του πατέρα τους για τη διαδοχή πια. Στις συγκρούσεις αυτές νικητής βρήκε ο Ακρίσιος που πήρε το θρόνο και έδιωξε από τη χώρα του τον αδελφό του Προίτο. Ο Προίτος πήγε στη Λυκία στο βασιλιά Ιοβάτη. Εκεί παντρεύτηκε την κόρη του Ιοβάτη Σθενόβεια ή Άντεια {Αυτά τα λέει ο Όμηρος: Ιλιάδα 2, 160 και Σθενόβοια οι αρχαίοι Τραγικοί, ιδιαίτερα ο Ευριπίδης, όπως λέει ο Ευστάθιος στα σχόλια στην Ιλιάδα και (2, 158-160). σελ. 632 του Ευστάθιου}.


Με τη βοήθεια του πεθερού του έρχεται στο Άργος με στρατό Λυκίων και καταλαμβάνει την Τίρυνθα με τα Κυκλώπεια Τείχη. Και τότε μοίρασαν με τον αδελφό του το βασίλειο του Άργους. Ο Προίτος κράτησε την Τίρυνθα και ο Ακρίσιος έμεινε στο Άργος και απόκτησε μια κόρη από την Eυρυδίκη της Λακεδαίμονας, τη Δανάη. Και ο Προίτος από τη Σθενόβεια ή Άντεια τρεις κόρες τη Λυσίππη, την Ιφινόη και την Ιφιάνασσα. Όταν μεγάλωσαν οι τρεις κόρες του Προίτου τρελάθηκαν (εμάνησαν, γράφει ο Απολλόδωρος). Τις τρέλανε ο θεός Διόνυσος γιατί δεν δέχτηκαν τη λατρεία του, όπως λέει ο Ησίοδος 11 η Ήρα, όπως λέει ο Ακουσίλαος επειδή εξευτέλισαν το ξόανο της Ήρας. Τρελές πια περιφέρονταν αρχικά στην περιοχή του Άργους και αργότερα στην Αρκαδία και την Πελοπόννησο όλη, σε άθλια κατάσταση.



Ο Προίτος κατηγορήθηκε από τον αδελφό του τον Ακρίσιο ότι είχε σχέσεις με την κόρη του Δανάη που έμεινε έγκυος και γέννησε τον Περσέα. Αναφέρω το περιστατικό αυτό για να προσδιορίσουμε συγκεκριμένα τη χρονολογία ίδρυσης του Ιερού. Ο μύθος θέλει τη Δανάη να μένει έγκυος από τον Δία, που μπήκε στη φυλακή που την είχε κλείσει ο πατέρας της με τη μορφή χρυσής βροχής.



Ο Προίτος κάλεσε σε βοήθεια για τη θεραπεία των θυγατέρων του το Μελαμπόδα, το γιο του Αμυθάοντα και της Ειδομένης της κόρης του Άβαντα και αδελφό του Βιάντα που «μάντις ων και των δια φαρμάκων και καθαρμών θεραπείαν πρώτος ευρηκώς» (που ήταν μάντης και ο πρώτος που επινόησε τη θεραπεία δια φαρμάκων και καθαρμών). Ο Μελαμπόδας του είπε ότι θα τις θεράπευε, αν του δώσει το τρίτο του βασιλείου του. Ο Προίτος δεν δέχτηκε να πληρώσει τόσα πολλά. Οι Προιτίδες τρελαίνονταν ακόμα περισσότερο. Και μαζί τους τώρα άρχισαν να τρελαίνονται και οι άλλες γυναίκες που εγκατέλειπαν τα σπίτια τους, αφάνιζαν τα παιδιά τους και κατάφευγαν σε ερημικούς τόπους. Μπροστά στη νέα αυτή κατάσταση ο Προίτος πήρε την απόφαση να δεχθεί τους όρους του Μελαμπόδα. Αλλά τότε ο τελευταίος άλλαξε τους όρους του. Γύρεψε το ένα τρίτο γι' αυτόν και άλλο ένα τρίτο για τον αδελφό του Βιάντα. Ο Πρoίτoς τελικά το δέχτηκε και αυτό. Και τότε ο Μελαμπόδας διάλεξε τους πιο δυνατούς νέους άνδρες και άρχισε να καταδιώκει τις Προιτίδες με αλαλαγμούς και δαιμονικούς χορούς προς την περιοχή της Σικυώνας.



Στο σημείο αυτό ο μύθος παρουσιάζει παραλλαγές. Ο Απολλόδωρος λέει ότι ο Μελαμπόδας με το χορό των ανδρών τις καταδίωξε πέρα από το Άργος προς τη Σικυώνα. Και εκεί τις έπιασε και τις θεράπευσε με βότανα και καθαρμούς. Η Ιφινόη η μεγαλύτερη πέθανε στην καταδίωξή της. Και τις δύο άλλες τις νυμφεύτηκαν ο Μελαμπόδας και ο αδερφός του Βίαντας. Ο Παυσανίας (Παυσανίας, Κορινθιακά, Ζ, 8.)λέει ότι ο Προίτος έκτισε ναό του Απόλλωνα στην αγορά της Σικυώνας, γιατί εκεί, υποστηρίζει, τις θεράπευσε ο Μελαμπόδας.


Σε άλλο σημείο του όμως ο Παυσανίας ανατρέπει τα περί Σικυώνας (Παυσανίας, «Αρκαδικά», 18, 7). ....«Πάνω από τη Nώνακρη είναι τα λεγόμενα Αρόανια όρη, όπου υπάρχει ένα Σπήλαιο. Σε τούτο το Σπήλαιο κατέφυγαν οι κόρες του Προίτου που είχαν καταληφθεί από μανία, όπως λένε και τις οποίες ο Μελαμπόδας αφού έκανε απόρρητες θυσίες και καθαρμούς, τις μετέφερε στο χωριό που λέγεται Λουσοί. Το περισσότερο μέρος των Αροανίων το κατέχουν οι Φενεάτες. Οι Λουσοί είναι στα όρια των Κλειτορίων.


Κάποτε ήταν πόλη οι Λουσοί και ο Aγησίλας από τους Λουσούς ανακηρύχτηκε νικητής στο αγώνισμα του κέλητα (δρομέα) ίππου, όταν οι Αμφικτύωνες προκήρυξαν την ενδέκατη Πυθιάδα (Οι Πυθιάδες αριθμούνται από το 582 π.χ και γίνονται στον τρίτο χρόνο των Ολυμπιάδων. Ο Αγησίλας κέρδισε τον αγώνα του το 538 π.χ). στις ημέρες μου δεν υπάρχουν ούτε ερείπια από τους Λουσούς. Τις κόρες του Προίτου τις μετέφερε ο Μελάμπους στους Λουσούς και τις απάλλαξε από τη μανία τους (τρέλα) στο ιερό της Άρτεμης. Και από τότε αυτήν την Άρτεμη την λένε Ημερασίαν».


Ο Ελεγειακός ποιητής Καλλίμαχος στον Ύμνο του προς την Άρτεμη (Καλλίμαχος «Στην Άρτεμη», 233), λέει ότι το ιερό της στους Λουσούς το θεμελίωσε ο Προίτος επειδή εδώ θεραπεύτηκαν οι Προιτίδες. Και στην περίπτωση αυτή η θεραπεία τους συνδέεται με τη Μισάμπελο πηγή που ήταν στην εσχατιά του Κλείτορα και στα όρια με την περιοχή των Λουσών.

Το θέμα του μέρους όπου θεραπεύτηκαν οι Προιτίδες το λύνει ουσιαστικά ένα επίγραμμα που το παραθέτει ο Βιτρούβιος στο VIII βιβλίο του «Περί Αρχιτεκτονικής» De Architectura). ( Βιτρούβιος: «De Architectura», βιβλίο VIII, ΠΙ 21. Ο Βιτρούβιος Πόλλιο είναι Ρωμαίος αρχιτέκτονας και στρατιωτικός μηχανικός του 1ου π.χ αι.)


ΤΟ ΠΕΡΙΦΗΜΟ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΙΣΑΜΠΕΛΟ ΠΗΓΗ

Η θεραπεία των Προιτίδων συνδέεται με τη Μισάμπελο πηγή, με την πηγή της οποίας το νερό έκανε τον άνθρωπο να απεχθάνεται το κρασί. Ο Βιτρούβιος γράφει(Βιτρούβιος: «De Architectura", βιβλό VIII.III,21, Ο Βιτρούβιος Πόλλιο είναι Ρωμαίος Αρχιτέκτονας και μστρατιωτικός μηχανικός του 1ου π.χ αι):



«Στην Αρκαδία είναι μία πόλη που έχει κάποια φήμη, ο Κλείτορας, στο έδαφος του οποίου αναβλύζει μέσα από κάποιο σπήλαιο νερό που κόβει την επιθυμία του κρασιού σ' όποιον το πιει. Και σ' αυτήν την πηγή είναι χαραγμένο πάνω στην πέτρα ένα επίγραμμα. Και μ' αυτό ειδοποιείται με καθαρά Ελληνικούς στίχους, ότι αυτή η πηγή δεν είναι καθαρή για να πλυθεί και είναι εχθρός του κρασιού επειδή κοντά σ' αυτήν ο Μελαμπόδας με μια καθαρτήρια θυσία απάλλαξε από την τρέλα τις κόρες του Προίτου, ξαναφέροντάς τις στα λογικά τους και στην παλιότερη τους εσωτερική ισορροπία.


Και ιδού το επίγραμμα που ήταν χαραγμένο εκεί:
«αγρότα, συν ποίμναις το μεσημβρινόν ήν σε βαρύνη δίψος αν' εσχατιάς Κλείτορος ερχόμενον,
τας μεν από κρήνης άρυσαι πόμα και παρά νύμφαις υδριάσιν στήσον παν το σον αιπόλιον,
νάμασι μήτ' επί λουτρά βάλης χροι, μη σε και αύρη πημήνη «τερπνής» εντός εόντα μέθης,
φεύγε δε τηνν πηγήν μισάμπελον, ένθα Μελάμπους λυσάμενος λύσσης Προιτίδας αρτεμέας
πάντα καθαρμόν έβαψεν απόκρυφσν «ευτ' αρ' απ' Άργους ούρεα τρηχείης ήλυθσν Αρκαδίης».
Και σε πεζή μετάφραση:
(Αγρότη αν μαζί με το' κοπάδι σου η δίψα σε βαραίνει του μεσημεριούκαι φτάσεις στα όρια τσυ Kλείτορα/πάρε νερό από την Κρήνη μου και σύρε το' γιδοκοπάδι σου κοντά στις νύμφες του νερού να ξαποστάσουν, αλλά πρόσεξετε στα νερά που βγαίνουν να μην πλυθείς γιατί ποτέ δεν θα γευθείς τη μέθη την τερπνή, φύγε από τη μισάμπελο πηγή, φύγε από την πηγή μου, όπου ο Μελαμπόδας, αφού απάλλαξε τις κόρες τσυ Προίτσυ από την τρέλα και τους ξανάδωσε τη λογική, βύθισε βαθιά τα αντικείμενα της απόκρυφης τελετουργίας τότε που έφτασαν από το' Άργος στα βουνά της τραχιάς Αρκαδίας).



Και συνεχίζει στην § 22 για μια άλλη παράξενη πηγή στη νήσο Κέα (τη σημερινή Τζια).
«Το ίδιο συμβαίνει και με μια πηγή στη νήσο Κέα, η οποία κάνει εκείνους που χωρίς να γνωρίζουν να πιουν να χάσουν τα λογικά τους. Και γι' αυτό έχουν χαράξει ένα επίγραμμα που ειδοποιεί ότι αυτή η πηγή δίνει ευχάριστο νερό, αλλά το μυαλό /εκείνου που θα το πιει γίνεται πέτρα.
«Ηδεία ψυχρού πόματος λιβάς, ην αναβάλλει
«πηγή, αλλά νόω» πέτρος ο τήνδε πιών».
Και η μετάφραση του πεζά: .
(Ευχάριστο είναι το κρύο νερό που βγαίνει από τούτη την πηγή, αλλά το' νου πετρώνει εκείνου που θα το πιει).


Με το επίγραμμα που ήταν χαραγμένο σε πέτρα μπροστά στη Μισάμπελο πηγή προσδιορίζεται ο τόπος της θεραπείας των Προιτίδων. Το σπήλαιο ήταν στα όρια του Κλείτορα προς τους Λουσούς και θεωρήθηκε σωτήρας τους η Ημερασία Άρτεμη. Στους Λουσούς ο Προίτος θα κτίσει το πρώτο Ιερό της, στη θέση του κατοπινού εντυπωσιακού της Ιερού.


Το σπήλαιο που κατέφυγαν οι Προίτιδες είναι το' σπήλαιο της σημερινής Ανάληψης στα ΒΑ του περίφημου Σπηλαίου των Λιμνών, που αναφέρεται και ως Σπήλαιο των Αινιγρίδων.
Το σπήλαιο θεωρήθηκε ιερό και μέσα σ' αυτό γίνονταν θυσίες και τελετουργίες αφιερωμένες στις Προιτίδες. Η θεραπεία τους έγινε μέσα στο σπήλαιο. Και κάπου εκεί έθαψε ο Μελαμπόδας τα καθαρτήρια της θεραπείας που κάνουν την πηγή αποτρόπαιη.


Από το Σπήλαιο των Προιτίδων (σημερινή Ανάληψη) ο Μελαμπόδας μετέφερε τις θεραπευμένες πια κόρες του Προίτου στην είσοδο του Σπηλαίου των Λιμνών (στην περιοχή Καστριών) και μέσα από το σπηλαιοβάραθρο θα τις ανεβάσει στην Καταβόθρα που αποστραγγίζει τα νερά του κάμπου των Σουδενών. Οι Ιερείς της Ημερασίας Άρτεμης γνώριζαν τη δίοδο του σπηλαιοβαράθρου και τη χρησιμοποιούσαν. Ο Μελαμπόδας εφάρμοσε την τριήμερη ταφή και την ανάσταση σε νέα ζωή για τις Προιτίδες. Τις ανέβασε στο Ιερό της Άρτεμης, αφού πέρασαν από τον τάφο, πράγμα που συνηθίζονταν στις Αιγυπτιακές τελετές μύησης. Να μην ξεχνάμε ότι Mελάμπόδας σημαίνει Αιγύπτιος. Οπωσδήποτε το Ιερό της Ημερασίας Άρτεμης υπήρχε πριν να ιδρύσει το ιερό της ο Προίτος. Και οι σχέσεις των Λουσών με το Άργος ήταν στενές από πριν.

Ο ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΡΌΝΟΥ ΠΟΥ ΕΖΗΣΕ Ο ΠΡΟΙΤΟΣ

Ο Προίτος και ο Ακρίσιος είναι δισέγγονοι του Δαναού. Ο Δαναός φαίνεται να εκδιώκεται από την Αίγυπτο, όπου ως Υκσώς (ποιμένες βασιλιάδες) βασίλευσαν για μια περίοδο, μετά το 1540 π.χ Για ένα διάστημα μένει ως κυρίαρχος της Λιβύης και από εκεί εκδιώκεται ξανά για να φτάσει στο Αιγαίο. Οπωσδήποτε στο Αιγαίο περιπλανιέται, πριν να φτάσει τελικά στο Άργος, όπου παίρνει την αρχή πριν από το 1500 π,χ Τον διαδέχεται ο Λυγκέας που νυμφεύτηκε την κόρη του Υπερμνήστρα. Εγγονός του από την κόρη του είναι ο Άβας, και δισέγγονός του ο Ακρίσιος και ο Προίτος. Από την κόρη του Ακρίσιου, τη Δανάη γεννιέται ο Περσέας. Την κόρη του ο Ακρίσιος την κατηγόρησε ότι είχε σχέσεις με τον αδελφό του.


Ο Περσέας, ο πιο μεγάλος ήρωας της Ελληνικής Ιστορικής μυθολογίας θα γυρίσει στη Λιβύη, θα περάσει από την Αίγυπτο και θα πάρει μέρος στην περίφημη μάχη της Μεγιδδώ το 1468 στο πλευρό των εκδιωγμένων από την Αίγυπτο Υκσώς, όπου θα ηττηθούν οριστικά και θα διαλυθούν από τον Τούθμωση Γ’ που έζησε από το 149O ώς το 1436 π.χ Ο Περσέας ήταν ώριμος άνδρας στη Μάχη της Μεγιδδώ. Κατά συνέπεια η ιστορία του Προίτου και των Προιτίδων πρέπει να τοποθετηθεί λίγο μετά το 1500 π.χ και οπωσδήποτε πολύ πριν από το 1468 π.χ, κάπου στη δεκαετία του 1490-1480 π.χ Αυτήν την περίοδο ο Προίτος πρέπει να θεμελίωσε το Ιερό της Ημερασίας Άρτεμης, μέσα στον ιερό χώρο που υπήρχε από πριν.

ΟΙ ΛΟΥΣΟΙ ΥΠΗΡΧΑN ΑΠΟ ΠΑΛΙΟΤΕΡΑ



Όλοι οι αρχαίοι θεωρούν τους Λουσούς Αρκαδική πόλη. Αρκαδική πόλη ήταν και τα Κύναιθα και ο Κλείτορας. Και οι τρεις αυτές πόλεις ανήκουν στην Αζανία που καταλαμβάνει μεγάλο χώρο της Αρκαδίας. Οι Αζάνες είναι μία ομάδα φύλων που θα πάρουν μέρος στην εκστρατεία των Αρκάδων Λυκαόνων και Αζάνων στην Πελοπόννησο κατά των Πελασγών.


Οι Πελασγοί κυριαρχούσαν στη Θεσσαλία ως την εποχή του Μεγάλου Κατακλυσμού του Δευκαλίωνα, που έγινε γύρω στο 1900 π.χ Τότε άνοιξαν τα Τέμπη και άδειασε η λίμνη της Θεσσαλίας. Λίγο μετά συγκροτείται η ομοσπονδία φύλων, που θα ονομαστούν αργότερα ελληνικά φύλα (πολεμικές ομάδες) και σε συνεργασία με τους Mινύες χτυπάνε και ανατρέπουν τους Πελασγούς οι οποίοι καταφεύγουν στα Β. και Ν. παράλια του Κορινθιακού κόλπου που ήταν ο βασικός εμπορικός δρόμος της εποχής προς το Ιόνιο και τη Δύση. Αλλά ύστερα από μικρό σχετικά διάστημα θα τους εκδιώξουν από τα παράλια ένα άλλο ισχυρό φύλο, από εκείνα που θα ονομαστούν Ελληνικά και ήταν στη συμμαχία των Αιολέων: Οι Ίωνες με επικεφαλής τον Ξούθο.


Οι Πελασγοί υποχώρησαν προς το εσωτερικό της Πελοποννήσου, την κατόπιν ονομασθείσα Αρκαδία. Αλλά και εδώ θα τους καταδιώξουν τρεις ισχυρές πολεμικές ομάδες (φύλα): Οι Αρκάδες που συγκροτήθηκαν στην περιοχή των σημερινών Γρεβενών, οι Λυκάονες που σχηματίζονται στην περιοχή Παρνασσού και είναι από τους συγγενείς του Δευκαλίωνα και οι Αζάνες που συγκροτήθηκαν στη Ν. Πίνδο, αλλά έχουν και τμήματα άλλων συγκροτημένων ομάδων, όπως τους Άονες, που έχουν εντοπιστεί στη Θήβα και εκδιώχτηκαν από εκεί από άλλα φύλα και πέρασαν στην περιοχή που ήταν και οι Αζάνες.


Αυτά όλα τα φύλα εισέβαλλαν στην Αρκαδία και εκδίωξαν τους Πελασγούς που είχαν εγκατασταθεί εκεί. Οι Πελασγοί έφυγαν από την Πελοπόννησο και πήγαν στην Ιταλία κοντά στους Ετρούσκους ή Τυρρηνούς κατά τους αρχαίους Έλληνες, που ήταν συγγενικό τους φύλο. Ένα τμήμα Πελασγών θα φύγει για την Κύπρο, ενώ ένα τμήμα τους θα μείνει στην Αθήνα στον Υμηττό ως τον 9ο π.χ. αι.


Ο γενικός αρχηγός της εκστρατείας κατά των Πελασγών ήταν ο Λυκάονας που κράτησε και την εξουσία, ενώ είχε αποφασιστεί η εξουσία να περάσει στον έναν μετά τον άλλο στους ηγέτες των τριών φύλων. Τα δύο άλλα φύλα, που παραμερίστηκαν, εξεγέρθηκαν κατά του Λυκάονα και τον εξαφάνισαν, παίρνοντας την εξουσία για ένα διάστημα ο Αζάνας με έδρα τη Λυκοσούρα στο όρος Λύκαιο. Ύστερα από λίγο οι Αζάνες θα δώσουν την εξουσία στον Αρκάδα και οι ίδιοι θα πάρουν το μέρος που έγινε γνωστό ως Αζανία και θα κάνουν έδρα τους, πρωτεύουσά τους τον Κλείτορα. Στην περιοχή της Αζανίας περιλαμβάνονται και οι Λουσοί και τα Κύναιθα.


Οι Λουσοί υπήρχαν ως πόλη και πριν να φτάσουν εδώ οι Αζάνες. Πέρασαν απλά στην εξουσία των Αζάνων που περιέλαβαν όλες τις πόλεις και τους οικισμούς που θα αποτελέσουν την Aζανία. Οι Αζάνες είναι μία πολεμική ομάδα με μετρημένο αριθμό μελών που κυριάρχησε πάνω σε πόλεις και χωριά που πρoϋπήρχαν.

ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣΙΑΣ ΑΡΤΕΜΗΣ ΕΙΝΑΙ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΑΙ ΚΡΙΚΟΣ ΣΤΗ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ


Τα τρία Ιερά της Άρτεμης, που υπήρχαν στη Β. Αζανία (των Λουσών, του Φιλομάτη στον Κλείτορα και της Άρτεμης Αγρίας στο χώρο του σημερινού Πλανητέρου, προς τη Φακιά) ήταν μεταλλευτικά κέντρα. Σημαντικό μεταλλευτικό κέντρο ήταν και στο χώρο της αρχαίας Λυκουρίας (και της σημερινής βέβαια) στο χώρο Ζυγουρόβρυσης - Βαγενάκι, Γκρόπα, Κεραμίδι, Μαλακάδι. Στα δύο πρώτα Ιερά της Άρτεμης (Λουσοί, Φιλομάτη) υπάρχουν μεταλλεία χαλκού. Τα ιερά είχαν την εκμετάλλευσή τους.


Το Ιερό της Άρτεμης της Αγρίας εκμεταλλεύεται μεταλλεία χρυσού. Και στη Λυκούρια υπάρχει ένα πολύπλοκο σύστημα μεταλλείων. Κύρια παράγει κασσίτερο αλλάκαι χαλκό και χρυσό. Πότε ακριβώς και ποιοι τα δημιούργησαν δεν το ξέρουμε. Στα προϊστορικά χρόνια αυτοί που αναζητούσαν μέταλλα στο Αιγαίο και στην Ελλάδα είναι Κάρες και Λέλεγες. Όπου εντόπιζαν άφηναν τους ειδικούς που αποτελούσαν το ιερατείο και το αφιέρωναν στη θεότητα. Το ιερατείο που εγκαθίστατο στο χώρο συγκέντρωνε ανθρώπους από την περιοχή για να γίνει η εκμετάλλευση. Η περιοχή που γίνεται η εκμετάλλευση έπρεπε να έχει και νερό.


Όλο το βουνό που αρχίζει από τους Λουσούς και φτάνει στο Φιλομάτη έχει πλούσιο μετάλλευμα χαλκοί). Ακριβώς από την εξόρυξη του χαλκού, οι Λουσοί συνδέθηκαν από πολύ παλιά από τότε που άρχισε η εξόρυξη με το Άργος. Και στο σημείο αυτό υπάρχει κάτι εντυπωσιακό. Ο κ. Σάμσον που έκανε ανασκαφές στο μπροστινό μέρος του σπηλαίου των Λιμνών (Kαστριά) λέει ότι στο σημείο αυτό βρήκε μαζί με τα παλαιοντολογικά ευρήματα και αγγεία από το Άργος.


Το Άργος ήταν το μεγάλο και δυναμικό τεχνικό εργαστήρι της Πελοποννήσου. Κατασκεύαζε τα εργαλεία που μεταφέρονταν σε όλη την Πελοπόννησο αλλά ταυτόχρονα και καλλιτεχνικό εργαστήρι. Το Άργος είναι αυτό που στόλισε την αρχαία Ολυμπία με τον πραγματικά αμύθητο καλλιτεχνικό πλούτο. Το Άργος πολύ πριν να χρησιμοποιήσει τα μεταλλεύματα της Τίρυνθας χρησιμοποιεί μέταλλα από μεταλλεία της Λυκoύριας, των Λουσών και του Κλείτορα. Από το Άργος ξεκινούσε ο πω σημαντικός και εμπορικός δρόμος της Πελοποννήσου δια ξηράς. Ανέβαινε από τη Σκοτεινή, περνούσε από τη Στυμφαλία, ανέβαινε στο διάσελο της Καστανιάς, διέσχιζε τον Κάμπο του Φενεού όταν δεν ήταν λίμνη ή περιφέρονταν γύρω από τη λίμνη, έφτανε στην αρχαία Λυκούρια, ανέβαινε στο χώρο των μεταλλείων, περνούσε πλάι από το ιερό του Ερμή, έβγαινε στο διάσελο της Τριανταφυλλιάς (Ντουρντουβάνας) και κατέβαινε στην αρχαία Πεντέλεια, περνούσε δίπλα από το ιερό της Άρτεμης της Αγρίας, περνούσε στις πηγές του Αροανίου, έφτανε στο τείχος των Δρυόπων (εκεί που βγαίνει ο δρόμος από τις πηγές σήμερα στο δρόμο Καλαβρύτων - Κλειτορίας) συνέχιζε στον Κλείτορα στο Ιερό της Kορίας Αθηνάς στο ύψωμα προς Χόβολη - Τσαρούχλι, κατέβαινε στην Ψωφίδα και από εκεί έφτανε στην Ολυμπία. Το δρόμο αυτό τον διέσχιζαν καραβάνια που τα συνόδευαν ένοπλοι, οι οποίοι άλλαζαν σε ορισμένα της διαδρομής.


Όταν ξεκινούσε το καραβάνι από το Άργος άναβε μια φωτιά για να δώσει το σήμα στον επόμενο σταθμό, ώστε να το παραλάβει η επόμενη φρουρά. Έτσι σε όλο το μήκος του δρόμου υπήρχαν φρυκτωρίες, που ειδοποιούσαν τον επόμενο σταθμό. Στο διάσελο της Τριανταφυλλιάς άναβε φρυκτωρία όταν κινούσε το καραβάνι από τη Λυκούρια. Το φως της φρυκτωρίας φαινόταν από φυλάκιο που είχε το Ιερό της Ημερασίας Άρτεμης. Και το Ιερό ειδοποιούσε το δικό του ένοπλο σώμα που έμενε μόνιμα στην είσοδο του Σπηλαίου των Λιμνών που κατέβαιναν στο Τείχος των Δρυόπων για να παραλάβουν τη φρούρηση του καραβανιού. Και όταν το καραβάνι πλησίαζε τις πηγές του Αροανίου άναβε φωτιά ή φρυκτωρία που ήταν στον σημερινόΠροφήτη Ηλία τον Άρμπουνα, για να ειδοποιηθεί η φρυκτωρία της Κορίας Αθηνάς.


Με αυτήν την κίνηση παίρνονται τα μέταλλα αλλά και μεταφέρονται από το Άργος εργαλεία κλπ. Στα τέλη του 5ου - 7ου π.χ αι., το Άργος με επί κεφαλής τον τύραννο Φείδωνα έκοψε νόμισμα. Και το νόμισμα θα μπει και στους Λουσούς που στη συνέχεια θα κόψουν και δικό τους νόμισμα.-

 Του Περικλή Ροδάκη Συγγραφέα Ιστορικού